Хабарҳо
Шиносоии Раиси вилоят бо фаъолияти хоҷагиҳои деҳқонӣ ва рафти сохтмони иншооти ҷашнӣ дар Исфара - 18.10.2019 16:54
Мулоқоти Раиси вилоят бо фаъолони шаҳри Исфара - 18.10.2019 16:37
Баргузории қабули шаҳрвандон дар шаҳри Исфара - 18.10.2019 16:32
Ба 60 нафар занону духтарони ҳунарманди вилоят 420 000 сомонӣ маблағҳои грантӣ тақдим карда шуд - 18.10.2019 15:22
Баргузории ҷаласаи навбатии ҳайати мушовараи Раёсати маорифи вилояти Суғд - 18.10.2019 12:06
19 октябр бахшида ба Иди Меҳргон дар маркази вилоят ярмарка-фурӯши маҳсулоти кишоварӣ доир мешавад - 18.10.2019 11:02
Шиносоии хонандагони макотиби ноҳияҳои Айнӣ ва Куҳистони Мастчоҳ бо шароити таҳсил дар ДДҲБСТ - 18.10.2019 10:40
Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон бо хизматчиёни соҳаи ақибгоҳи сохторҳои низомии мамлакат мулоқот намуданд - 17.10.2019 16:40
Ответ киргизским провокаторам: Бодканд наша таджикская земля - 17.10.2019 15:50
Кыргызско-таджикская граница. Каждое действие рождает противодействие - 17.10.2019 15:16

Саразми бостонӣ – муаррифгари тамаддуни 5500 - солаи кишвари тоҷикон

( 0 Овоз )

Имрӯз дар кишвар ба таҷлили 5500 – солагии Саразми бостонӣ омодагӣ рафта истодааст. Саразм ҳамчун нодиртарин ёдгории тамаддуни бостонии Осиёи Миёна, маркази ташаккули маданияти кишоварзӣ, ҳунармандӣ ва шаҳрсозии тоҷикон дар таърих ҷойгоҳи махсусро дорад.

Санаи 19-уми марти соли 2018 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳангоми мулоқот бо зиёиён чунин таъкид намуданд: «Дар шароити феълӣ, ки бархӯрди тамаддунҳо дар ҷаҳон торафт тезутунд мешавад, омӯхтан ва таҳқиқ кардани мероси бостонӣ, ҳифзи арзишу суннатҳои милливу мардумӣ ва ёдгориҳои таърихӣ аҳамияти махсус пайдо мекунад. Таҳқиқи ҷиддии мероси гаронбаҳои гузаштаи тоҷикон, ёдгориҳои фарҳангӣ ва тарғиби суннатҳои мардумӣ вазифаи муҳимтарини намояндагони илму маориф, аҳли эҷод ва ҳамаи зиёиёни кишвар мебошад».

Бояд таъкид намуд, ки дар ибтидои соли 2000 - ум Сарвари давлат аз ёдгории Саразм дидан намуда, супориш дода буданд, ки корҳои муваққатан пӯшонидан ва обод кардани шаҳрак роҳандозӣ гардад ва омӯзишу таҳқиқоти бостоншиносӣ дар ин мавзеъ дар сатҳи зарурӣ ба роҳ монда шавад.

Саразм яке аз ёдгориҳои бостонии диёрамон маҳсуб ёфта, 15 километр дуртар аз маркази шаҳри Панҷакент ҷойгир аст. Он соли 1976 кашф шуда, масоҳати умумии ёдгорӣ аз 90 гектар иборат мебошад. Кофтуковҳои археологӣ аз соли 1977 шурӯъ ва дар 3 объект ҳафриёт гузаронида шуда, то имрӯз идома дорад.

Бошишгоҳи Саразм давоми маданияти мезолит ва неолити ин диёр маҳсуб мешуд. Муаллифи ҳафриёти Саразм олими тоҷик, марҳум А.Исҳоқов дар китоби худ «Саразм» (Душанбе, 1991, с.100) чунин ақидаро пеш меорад, ки аҳолии Саразм аз ноҳияҳои Марви авестоӣ (Намозгоҳу Олтинтеппа) ба ин ҷо омадааст.

Осори дар Саразм ёфтшуда, бо тамоми марказҳои мадании он давра - Намозгоҳу Олтинтеппа, Мундигаку Шаҳри Сӯхта, Миргару Пирак, Хараппа ва Ҳисору Тӯронтеппа робитаи бевосита дорад. Муҳаққиқони Саразм тахмин мекунанд, ки дар ибтидои ҳазораи 2 қабл аз милод дар шаҳрак 8 ҳазор аҳолӣ зиндагӣ доштааст.

Хонаҳои Саразм аз хишти хоми андозаи 50х25х10 см. сохта ва аз даруну берун бо лой андова шудаанд. Дар Саразм биноҳои истиқоматӣ, хоҷагӣ, маъмурӣ ва динӣ тадқиқ гардидаанд. Масалан, биноҳои истиқоматӣ аксаран дар самти шимолу ғарбӣ, маъмурӣ дар бахши ҷанубу шарқӣ ҷойгир шудаанд. Дӯконҳои ҳунармандӣ дар шафати биноҳои маъмурӣ ва кӯчаҳои асосӣ воқеъ будаанд. Нақшаи биноҳои истиқоматӣ аз маъмурӣ фарқ доштанд.

Биноҳои истиқоматӣ дар атрофи ҳавлӣ воқеъ буданд, ки ин анъанаи хонасозӣ имрӯз ҳам дар тоҷикон идома дорад. Ҳамаи хонаҳо дорои ҳуҷраҳои хоб, анборхона ва ошхона мебошанд. Хонаҳои истиқоматиро аз якдигар тангкӯчаҳо ҷудо мекарданд. Биноҳои маъмурӣ аз толорҳои калони даҳлездор иборат буда, рӯи таҳкурсии хиштин қарор доштанд.

Дар Саразм чанд биноҳои хиштин кашф шуданд, ки онҳоро маъбад номидан мумкин аст. Ибодатгоҳҳо меҳроби мудаввар ё чоркунҷаи баробарпаҳлу доранд. Дар маркази меҳроб Ҷарфие мавҷуд аст, ки дар он оташ нигоҳ дошта мешуд. Маъбад ба бузургдошти оташ бахшида шуда буд.

Дар Саразм хумдони зарфпазии дуқабата кашф шудааст, ки дар он зарфҳои гуногуни сафолӣ пухта мешуданд. Вуҷуди хумдони мазкур далели мавҷуд будани кулолгарии касбӣ мебошад. Дар Саразм ҳунармандӣ, аз ҷумла коркарди мис, сангҳои қимматбаҳою ороишӣ, заргарӣ равнақ ёфта будааст.

Дар байни бештар аз 150 бозёфти филизии Саразм кордҳои мисӣ, биринҷӣ, ханҷарҳо, табарҳо, тешаҳо, пайконҳои найза, меҳварҳои кандакорӣ, тамғаи қалъагӣ, ашёи тилло ва нуқра мавҷуданд. Пармаҳо, пармачаҳо, исканаҳо, метинҳои сангӣ, сангҳои тарозу, маснуоти заргарӣ, зарфҳои дастӣ ва дар чарх сохташуда дар бораи тахассусмандии пешаҳо шаҳодат медиҳанд.

Саразм дар муддати тӯлонӣ ҳамчун маркази коркарди фулузот, махсусан арзизу мис ва вобаста ба ин рушди ҳунармандӣ баҳри истеҳсоли олоти меҳнату ҷанг, кулолгарӣ ва маснуоти заргарӣ дар минтақа нақши муҳимро бозидааст. Бозёфтҳои ёдгории Саразм мубодилаи тиҷоративу фарҳангии байнминтақавии тамоми Осиёи Марказиро муаррифӣ мекунад.

Бояд зикр намуд, ки ёдгории Саразм ҳамчун Маркази ташаккули тамаддуни кишоварзӣ, ҳунармандӣ ва шаҳрсозии тоҷикон дар асоси қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, №391, аз 21 сентябри соли 2000 - ум мақоми ҳуқуқии «Мамнӯъгоҳи таърихиву бостоншиносӣ» - ро соҳиб гардидааст. Дар баробари ин Саразм бо қарори №198 аз 19 апрели соли 2001, таҳти роҳбарии олимони Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон мақоми базаи бостоншиносии Панҷакентро гирифтааст ва аз ҷониби Ҳукумат барои корҳои ҷустуҷӯиву бостоншиносӣ ва ободу барқарор кардани он ҳамасола маблағ ҷудо мешавад.

Саразм соли 2010 аз ҷониби ЮНЕСКО ба Рӯйхати умумиҷаҳонии мероси фарҳангӣ ворид гардид. Аз ҷониби Ҳукумати ҷумҳурӣ Барномаи давлатии таҷдиди ёдгории Саразм барои солҳои 2012 - 2020 қабул шудааст. Мутобиқи он барои амалишавии Барнома аз буҷети давлатӣ дар ҳаҷмӣ 64 миллион сомонӣ маблағ ҷудо гардид.

Бояд зикр намуд, ки ёдгории Саразм таҷассумгари дигаргуниҳои бузурги иқтисодӣ, сиёсӣ, динӣ, иҷтимоӣ ва пайдоиши ҳунармандиву кишоварзӣ дар ҳаёти аҷдодони қадими ориёии мо дар асри биринҷӣ ба шумор меравад.

Ҷамшед Ҷӯразода,
ректори Донишгоҳи
давлатии Хуҷанд ба номи
академик Бобоҷон Fафуров,
доктори илмҳои таърих, профессор,
Ҷӯрабек Исомитдинов,
устоди ҳамин донишгоҳ

Шарҳ додан


Защитный код
Нав кардан

ШУМО ДАР: Навиди Суғд Саразми бостонӣ – муаррифгари тамаддуни 5500 - солаи кишвари тоҷикон